Kojarzy się przede wszystkim z pączkami i faworkami, ale jego historia jest znacznie starsza i bardziej złożona, niż mogłoby się wydawać.
Korzenie tłustego czwartku sięgają jeszcze czasów pogańskich. W starożytnym Rzymie pod koniec zimy obchodzono święta związane z nadejściem wiosny i zakończeniem trudnego okresu chłodów. Wtedy organizowano uczty, podczas których jedzono tłuste potrawy - głównie mięso i pieczywo smażone na smalcu.
Wraz z rozwojem chrześcijaństwa zwyczaj ten został włączony do kalendarza liturgicznego. Stał się częścią ostatnich dni karnawału, czyli okresu poprzedzającego Wielki Post. Ponieważ post był dawniej bardzo surowy (zakazywał nie tylko mięsa, lecz także tłuszczów i słodyczy), przed jego rozpoczęciem starano się zjeść zapasy produktów wysokokalorycznych.
W Polsce zwyczaj obchodzenia tłustego czwartku pojawił się w średniowieczu. Początkowo pączki wyglądały zupełnie inaczej niż dziś - były słone, nadziewane mięsem lub słoniną i przygotowywane z ciasta chlebowego. Dopiero w XVII-XVIII wieku zaczęły przypominać współczesne słodkie wypieki drożdżowe.
Dlaczego właśnie czwartek?
W wielu krajach ostatni dzień karnawału przypada we wtorek (np. Mardi Gras we Francji). W Polsce jednak przyjął się czwartek, ponieważ był to tradycyjnie dzień rozpoczęcia ostatniego tygodnia intensywnych zabaw przed postem. Dawniej mówiono nawet o „tłustym tygodniu”, który kończył się we wtorek zapustny.
Tradycje i zwyczaje
Najważniejszym zwyczajem tłustego czwartku jest jedzenie pączków i faworków (zwanych też chrustem). Według ludowych wierzeń niezjedzenie choć jednego pączka w tym dniu miało przynosić pecha i niepowodzenia w nadchodzącym roku.
Dawniej organizowano również zabawy i spotkania towarzyskie, podczas których spożywano tłuste potrawy, a także pito alkohol.
Ciekawostki o tłustym czwartku
- Dawne pączki były słone
Pierwsze polskie pączki nadziewano słoniną lub boczkiem. Słodka wersja pojawiła się dopiero wraz z rozpowszechnieniem cukru.
- Jeden „pechowy” pączek
W XIX wieku do jednego z pączków wkładano migdał lub orzech. Osoba, która na niego trafiła, miała cieszyć się szczęściem i powodzeniem.
- Rekordowe ilości
Szacuje się, że w Polsce w tłusty czwartek zjada się nawet ponad 100 milionów pączków.
- Kiedy wypada?
Data tłustego czwartku jest ruchoma - przypada w ostatni czwartek przed Wielkim Postem, czyli między końcem stycznia a początkiem marca.
- Nie tylko w Polsce
Podobne tradycje istnieją w wielu krajach:
• Niemcy - „Weiberfastnacht”
• Francja - Mardi Gras
• USA - Fat Tuesday
Znaczenie dziś
Współcześnie tłusty czwartek ma głównie charakter świecki i kulinarny. To dzień, w którym cukiernie notują rekordową sprzedaż, a jedzenie pączków traktowane jest jako sympatyczna tradycja, element kultury i pretekst do wspólnego świętowania.
Źródła: Zygmunt Gloger - Encyklopedia staropolska ilustrowana, Janusz Tazbir - Kultura szlachecka w Polsce, Barbara Ogrodowska - Polskie obrzędy i zwyczaje doroczne, Encyklopedia PWN - hasło „Tłusty czwartek”, Narodowy Instytut Kultury i Dziedzictwa Wsi - materiały o tradycjach zapustnych
Napisz komentarz
Komentarze